است ، يك سال از آن يك مرد است و بعد با رضايت او به مرد ديگرى تعلق مىگيرد . در ساحل اغمات رباط « فوز » واقع است و از همهء شهرها كشتى در ساحل اين رباط لنگر مىاندازد و تنها در زمان بارانى بودن هوا و گرفته بودن و ابرى بودن آسمان كه بادهاى خشكى بدان سو مىوزد ، كشتى از آن بندر خارج مىشود . « 1 » يك قرن بعد از بكرى ادريسى مىنويسد : اغمات ايلان ، شهرى كوچك و در پايين كوه درن واقع است . در اين شهر يهود سكونت دارند . اغمات ايلان شهرى نيكو و آباد و حاصلخيز و پرنعمت است و يهود به فرمان امير مراكش ، على بن يوسف بن تاشفين ، از سكونت در مراكش منع شده و جز در روز براى انجام دادن برخى از امور حق ورود به آن را ندارند . . . هرگاه يكى از يهود را بيابند كه شب را در آنجا به سر برده ، اموال او مصادره و خون او حلال مىشود . بنابراين ، يهوديان هم به سبب حفظ مال و جان خود از ماندن در اغمات ( چون نزديك مراكش است ) بيزارند . « 2 » ياقوت در نيمهء اول قرن هفتم مىنويسد : ناحيه‌اى در بلاد بربر از سرزمينهاى مغرب در نزديك مراكش است و از دو شهر روبروى هم كه بسيار پرخير و بركتند ، تشكيل شده است ( قبلا نام آنها گفته شد ) . در شهر اغمات انواع ميوه‌هاى سردسيرى و گرمسيرى وجود دارد . مردم آن دو گروهند ، به گروهى از آنها موسويه گفته مىشود كه از ياران ابن ورصندند . بيشتر اين مردم سنگدل و بيرحمند ؛ گروه ديگر فرقهء مالكيهء حشويه‌اند كه پيوسته اين دو گروه در حال جنگ و نزاعند . افراد هر گروه به‌طور جداگانه نماز صبح مىخوانند . . . ميان اغمات و مراكش سه فرسنگ فاصله است و اغمات در دامنهء كوه قرار دارد و مسكن ( قبيلهء ) مصامدهء بربر است . در آنجا پوستهايى با كيفيت عالى كه در دنيا مانند ندارد دباغى و به ساير بلاد مغرب صادر مىشود و مورد رقابت با ديگر جاهاست . « 3 » به نوشتهء ابو الفداء ، اغمات ايلان در شش ميلى اغمات وريكه واقع است . اغمات وريكه مسكن يهود است . شهرى نيكو و پرنعمت است . ابو الفداء اضافه مىكند : شهر اغمات ( يعنى هر دو اغمات ايلان و وريكه ) در شمال كوه

--> ( 1 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 153 . ( 2 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 235 . ( 3 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 225 .